Czy wiesz czym jest: Cena jednostkowa?
Zanim zdecydujesz się, czy warto przeczytać ten artykuł, odpowiedz na pytanie: Czy cena towaru i cena jednostkowa to to samo?
Jeśli myślisz, że to po prostu cena za produkt — ten artykuł jest dla Ciebie.
Uwaga: za brak cen jednostkowych (to nie to samo co cena produktu) możesz dostać karę z PIH nawet do 20 000 zł.
Brak prawidłowej informacji o cenach – w szczególności o cenach jednostkowych – jest traktowany przez PIH jako naruszenie interesu ekonomicznego konsumentów i najczęściej skutkuje nałożeniem kary pieniężnej nawet do 20 000 zł., co niestety potwierdza praktyka Inspekcji Handlowej, która sama w swoich decyzjach wyjaśnia, że: „nałożone kary pieniężne powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.
Dla nas przedsiębiorców oznacza to konieczność ścisłego przestrzegania przepisów, ponieważ nawet pozornie drobne uchybienia mogą skutkować dotkliwymi sankcjami finansowymi.
1. Podstawy prawne obowiązku informowania o cenach:
Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady informowania o cenach jest ustawa z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (Dz.U. z 2023 r. poz. 168). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy:
„w miejscu sprzedaży detalicznej oraz w miejscu świadczenia usług przedsiębiorca ma obowiązek uwidaczniać cenę oraz cenę jednostkową w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości i umożliwiający porównanie cen.”
Przepis ten nakłada na wszystkich przedsiębiorców bezwzględny obowiązek jednoczesnego podawania:
- ceny całkowitej (np. ceny opakowania),
- ceny jednostkowej (np. ceny za litr, lub za 100 ml, za kilogram, za sztukę).
2. Cena oraz cena jednostkowa – czym są i kiedy są wymagane
Cena to wartość wyrażona w jednostkach pieniężnych, którą konsument jest zobowiązany zapłacić za towar lub usługę.
Cena jednostkowa natomiast to cena za jednostkę miary towaru lub usługi, która umożliwia porównanie produktów o różnych opakowaniach, masie lub objętości.
Szczegółowe zasady realizacji obowiązku ustawowego określa:
Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 19 grudnia 2022 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług (Dz.U. z 2022 r. poz. 2776).
Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, cena jednostkowa dotyczy odpowiednio ceny za:
- 1 litr lub 1 m³ – dla towarów sprzedawanych według objętości,
- 1 kilogram lub 1 tonę – dla towarów sprzedawanych według masy,
- 1 metr – dla towarów sprzedawanych według długości,
- 1 metr kwadratowy – dla towarów sprzedawanych według powierzchni,
- 1 sztukę – dla towarów sprzedawanych na sztuki.
Jednocześnie § 4 ust. 2 rozporządzenia dopuszcza – w szczególnych przypadkach – stosowanie dziesiętnych wielokrotności lub podwielokrotności jednostek miar, co w praktyce oznacza możliwość stosowania m.in.:
- ceny za 100 ml,
- ceny za 100 g,
- ceny za 1000 ml (1 litr),
- ceny za 1000 g (1 kilogram),
jeżeli jest to uzasadnione rodzajem towaru, jego przeznaczeniem lub zwyczajowo oferowaną ilością.
To właśnie ten przepis stanowi bezpośrednią podstawę prawną obowiązku umieszczania „drugiej ceny”, np. ceny za 100 ml przy kosmetykach, chemii gospodarczej czy preparatach technicznych.
Uwaga: Fakt, że towar jest sprzedawany w zamkniętym opakowaniu jako jedna sztuka, nie zmienia jego charakteru jako towaru sprzedawanego według objętości lub masy. Sprzedaż „na sztukę” nie wyklucza ceny jednostkowej. Liczy się ilość na opakowaniu, nie sposób sprzedaży. Dla przepisów nie ma znaczenia, że:
- nie odlewasz,
- nie ważysz,
- nie mierzysz przy kasie.
Liczy się wyłącznie to, że: towar ma oznaczoną ilość (ml / g / l / kg).
3. Forma i sposób uwidaczniania cen
Ceny muszą być uwidocznione w sposób czytelny, jednoznaczny i łatwo dostępny dla konsumenta.
Zgodnie z § 3 rozporządzenia, ceny mogą być umieszczone m.in. na wywieszkach, etykietach, bezpośrednio na towarze, w cennikach lub w bezpośredniej bliskości towaru.
Kluczowe znaczenie ma fakt, aby przeciętny konsument mógł samodzielnie zapoznać się z ceną i ceną jednostkową, bez konieczności pytania sprzedawcy.
4. Praktyka organów kontrolnych
Praktyka Inspekcji Handlowej jednoznacznie wskazuje, że brak ceny jednostkowej traktowany jest jako istotne naruszenie przepisów prawa.
Organy uważają, że cena jednostkowa jest podstawowym kryterium obiektywnego porównania wartości towarów, nawet jeżeli produkty różnią się marką, pojemnością czy przeznaczeniem.
Argumenty przedsiębiorców dotyczące specyfiki produktów, marginalnego udziału w sprzedaży lub różnic w zalecanym zużyciu nie zwalniają z obowiązku podawania ceny jednostkowej.
5. Sankcje za naruszenie obowiązku informowania o cenach
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług, w przypadku niewykonania obowiązków określonych w art. 4, wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej nakłada na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości do 20 000 zł.
Odpowiedzialność ta ma charakter administracyjny i obiektywny, co oznacza, że dla nałożenia kary nie ma znaczenia wina przedsiębiorcy ani fakt, że uchybienie zostało usunięte w trakcie kontroli. Samo stwierdzenie naruszenia jest wystarczającą przesłanką do wymierzenia kary.
6. Odstąpienie od nałożenia kary
Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje możliwość odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu, jednak wyłącznie w sytuacji, gdy waga naruszenia jest znikoma, a przedsiębiorca zaprzestał naruszania prawa. W praktyce organy Inspekcji Handlowej bardzo rzadko uznają brak cen jednostkowych za naruszenie znikome.
W naszej branży, sprzedaż preparatów do smarowania łańcuchów, czy do mycia rowerów jest marginalna, jednak PIH znalazł nowy sposób na wyciąganie, w białych rękawiczkach, pieniędzy. Wszyscy pewnie pamiętamy zeszłoroczne kontrole z tajemniczym klientem, który robił zakup, czekał na paragon i następnie zwracał towar jako urzędnik kontrolujący. Teraz wszedł nowy sposób na: „cenę jednostkową”. Tłumaczenie, że 2 preparaty różnych producentów czy zastosowania są nieporównywalne spotyka się z kompletnym brakiem zrozumienia: „Organ całkowicie nie podziela tego poglądu. Sprzedawca nie może uchylić się od prezentowania cen jednostkowych w żadnym wypadku, nawet wtedy, gdyby każdorazowo tłumaczył każdemu konsumentowi sposób użytkowania danego produktu (zależnego od zaleceń producenta).
7. Podsumowanie
Obowiązek informowania o cenach, w tym o cenach jednostkowych w przeliczeniu na 100 ml, 1000 ml, 100 g lub 1 kg, jest jednym z podstawowych obowiązków każdego przedsiębiorcy prowadzącego sprzedaż detaliczną.
Niedopełnienie tego obowiązku naraża przedsiębiorców na wysokie kary finansowe oraz negatywne konsekwencje wizerunkowe